چرا کرم ترک پوستی جواب نمی دهد و چه چیزی جواب می دهد

اولین تصوری که با شنیدن کلمه استریا به ذهن می رسد، شکم بعد از زایمان است. اما اگر یک روز کاری در بخش پوست یک کلینیک تخصصی بایستید، تصویر دیگری می بینید: پسر شانزده ساله ای که در یک سال دوازده سانتیمتر قد کشیده و پشت زانوهایش خط افتاده، مرد بدنسازی که بعد از شش ماه حجم گرفتن، بازوها و زیر بغلش رگه دار شده، و خانمی که با یک رژیم سخت بیست کیلو کم کرده و حالا پوست پهلوهایش پر از خطوط سفید است. هیچ کدام باردار نبوده اند.

نکته ای که کمتر گفته می شود این است که علت ایجاد ترک، آنقدرها در انتخاب درمان تعیین کننده نیست. چیزی که واقعا نتیجه را می سازد، سن و رنگ ترک است. به همین دلیل در کلینیک دکتر بیتا ساقی پیش از هر تصمیمی درباره درمان استریا در پاسداران ، ابتدا قدمت خطوط زیر نور مناسب بررسی می شود، نه صرفا محل یا وسعت آن ها.

این تفاوت، تفاوت کوچکی نیست و در هزینه و تعداد جلسات مستقیم اثر می گذارد. دو نفر با ترک هایی به یک اندازه می توانند نتایج کاملا متفاوتی بگیرند، فقط به این دلیل که یکی شش ماه بعد از ظاهر شدن خطوط مراجعه کرده و دیگری شش سال. کسی که برای درمان استرچ مارک در پاسداران وقت می گیرد، بهتر است پیش از جلسه اول با این منطق آشنا باشد تا هم انتظارش واقع بینانه باشد و هم بداند چرا پزشک برای او پروتکل متفاوتی نسبت به دوستش تجویز کرده است.

زیر پوست دقیقا چه اتفاقی می افتد

ترک پوستی که با نام های استریا و استرچ مارک (Stretch Mark) هم شناخته می شود، اصطلاح پزشکی اش استریا دیستنسا (Striae Distensae) است. این خطوط روی سطح پوست ساخته نمی شوند؛ محل حادثه لایه میانی یعنی درم است. وقتی پوست سریع تر از توان کشسانی اش کشیده می شود، شبکه کلاژن و الاستین در درم پاره می شود. سلول های فیبروبلاست که وظیفه ترمیم دارند، به جای بازسازی بافت اولیه، یک بافت جایگزین نازک تر و کم نظم تر می سازند. نتیجه همان فرورفتگی براقی است که با کرم و ماساژ از بین نمی رود.

هورمون ها هم در این ماجرا نقش پررنگی دارند. افزایش کورتیزول، چه به دلیل استرس طولانی و چه به دنبال مصرف کورتون های خوراکی یا موضعی، توان کلاژن سازی پوست را پایین می آورد. برای همین است که ترک های پوستی در دوران بلوغ، بارداری، بیماری کوشینگ و در افرادی که مدت طولانی از پمادهای کورتونی استفاده کرده اند شایع تر است. زمینه ژنتیکی هم مهم است؛ اگر مادر یا خواهر شما استریا داشته اند، احتمال بروز آن در شما بیشتر خواهد بود.

چرا رنگ ترک مهم تر از اندازه آن است

ترک پوستی دو مرحله دارد و مرز این دو مرحله را رنگ مشخص می کند.

مرحله اول استریا روبرا نام دارد: خطوط تازه، قرمز یا بنفش، گاهی کمی برجسته و همراه با خارش. این رنگ به معنای فعال بودن جریان خون و التهاب در ناحیه است. مرحله دوم استریا آلبا است: خطوط سفید یا صدفی، فرورفته، بدون رگ فعال و با بافتی شبیه جای زخم قدیمی.

اهمیت این تقسیم بندی در پاسخ به درمان است. تا وقتی جریان خون فعال باشد، پوست هنوز ظرفیت ترمیم دارد و روش های تحریک کلاژن جواب بهتری می دهند. در فاز سفید، بافت تثبیت شده و درمان سخت تر، طولانی تر و پرهزینه تر می شود. این یعنی هر ماه تعللی که برای پیگیری درمان می کنید، عملا از سهم نتیجه نهایی کم می کند.

چه کسانی بیشتر در معرض ترک پوستی هستند

• نوجوانان در جهش رشد، به ویژه در ناحیه کمر، پشت زانو و سینه
• زنان باردار، معمولا از ماه ششم به بعد روی شکم و سینه
• افرادی که وزنشان در مدت کوتاه بالا یا پایین رفته است، از جمله بعد از جراحی های لاغری
• ورزشکاران قدرتی و بدنسازانی که سریع حجم گرفته اند
• مصرف کنندگان طولانی مدت داروهای کورتونی
• افراد دارای سابقه خانوادگی استریا یا بیماری های زمینه ای مانند سندرم کوشینگ

کدام روش برای کدام نوع ترک مناسب است

هیچ روشی وجود ندارد که برای همه بدن ها و همه ترک ها بهترین باشد. انتخاب درست به رنگ ترک، نوع پوست، ناحیه بدن و میزان تحملی که فرد برای دوره نقاهت دارد بستگی دارد.

لیزر فرکشنال CO2 در ترک های سفید و قدیمی بیشترین کاربرد را دارد. این لیزر با ایجاد ستون های میکروسکوپی حرارتی در درم، چرخه ترمیم را از نو راه می اندازد. مطالعات بالینی روی پوست های تیره تر آسیایی و خاورمیانه ای نشان داده اند که تنظیم دقیق انرژی و فاصله جلسات، کلید جلوگیری از تیرگی موقت پس از درمان است؛ همین نکته دلیل اهمیت انتخاب پزشک باتجربه در پوست های تیپ سه و چهار است.

میکرونیدلینگ و آر اف فرکشنال با سوزن های ریز و انرژی رادیوفرکانسی، کلاژن سازی را بدون آسیب گسترده به سطح پوست تحریک می کنند. این روش ها دوره نقاهت کوتاه تری دارند و برای بیمارانی که نمی توانند چند روز از کار فاصله بگیرند گزینه منطقی تری هستند.

مزوتراپی و کربوکسی تراپی معمولا در فاز قرمز یا به عنوان مکمل روش های دستگاهی استفاده می شوند. در مزوتراپی ترکیبی از ویتامین ها و مواد محرک کلاژن مستقیم به درم تزریق می شود و در کربوکسی تراپی، گاز دی اکسید کربن با افزایش موضعی جریان خون به بازسازی کمک می کند.

درمان های خانگی و کرم های موضعی حاوی ترتینوئین یا سنتلا آسیاتیکا در مراحل خیلی اولیه اثر محدودی دارند، اما هیچ کرمی نمی تواند بافت پاره شده درم را بازسازی کند. تبلیغاتی که وعده محو کامل ترک با یک کرم می دهند، صادقانه نیستند.

چند جلسه لازم است و نتیجه واقعا چقدر است

پاسخ صادقانه این است: بین شش تا دوازده جلسه، با فاصله سه تا شش هفته، و بهبود ظاهری معمولا در محدوده چهل تا هفتاد درصد. ترک پوستی از نظر بافت شناسی یک اسکار است و اسکار به طور کامل و صد درصد پاک نمی شود. کاری که درمان انجام می دهد این است که عمق، براقی و اختلاف رنگ خطوط را تا حدی کم می کند که در نور معمولی و از فاصله عادی به چشم نیاید.

هر پزشکی که محو کامل و قطعی استریا را در دو جلسه تضمین کند، یا نتیجه را ندیده یا صادقانه توضیح نمی دهد. در مقابل، بیماری که با انتظار درست وارد درمان می شود، تقریبا همیشه از نتیجه راضی تر بیرون می آید.

پیش و پس از جلسه چه باید کرد

دو هفته پیش از جلسه لیزر، از برنزه کردن و آفتاب مستقیم روی ناحیه پرهیز کنید. مصرف داروهای حساس کننده به نور و برخی مکمل ها باید به پزشک اطلاع داده شود. اگر سابقه تبخال یا اسکار کلوئید دارید، حتما پیش از شروع درمان مطرحش کنید.

بعد از جلسه، پوست چند روز قرمز و حساس می ماند. استفاده منظم از مرطوب کننده، ضدآفتاب و پرهیز از استخر، سونا و ورزش سنگین در چهل و هشت ساعت اول، بخش مهمی از نتیجه نهایی را می سازد. تجربه نشان می دهد بیمارانی که مراقبت خانگی را جدی می گیرند، با تعداد جلسات کمتری به نتیجه دلخواه می رسند.

آیا می شود جلوی استریا را گرفت

تا حدی بله. کنترل سرعت تغییر وزن مهم ترین عامل قابل مدیریت است؛ بدن با کاهش یا افزایش تدریجی وزن فرصت سازگاری پیدا می کند. مرطوب نگه داشتن پوست در دوران بارداری و بلوغ، تغذیه کافی از نظر پروتئین، ویتامین C و روی، و پرهیز از مصرف خودسرانه پمادهای کورتونی هم کمک کننده است. با این حال اگر زمینه ژنتیکی قوی باشد، پیشگیری کامل ممکن نیست و بهترین کار، شروع درمان در همان مرحله قرمز است.

جمع بندی

ترک پوستی یک نقص ساده سطحی نیست، اما مشکل غیرقابل کنترلی هم نیست. کلید ماجرا در دو چیز خلاصه می شود: زمان مراجعه و انتخاب روش متناسب با رنگ ترک. خطوط قرمز و تازه با جلسات کمتر و هزینه کمتر به نتیجه می رسند؛ خطوط سفید و قدیمی به صبر، جلسات بیشتر و معمولا ترکیبی از دو یا سه روش نیاز دارند.

اگر تازه متوجه خطوط قرمز روی شکم، پهلو یا بازو شده اید، همین حالا بهترین زمان مشاوره است. تجربه بیش از هجده سال کار تخصصی در حوزه پوست، مو و جراحی های زیبایی در کلینیک دکتر بیتا ساقی نشان داده که تفاوت نتیجه میان کسی که در ماه سوم مراجعه می کند و کسی که سه سال صبر می کند، گاهی به اندازه چند برابر جلسه و هزینه است. برای تعیین دقیق پروتکل، معاینه حضوری و بررسی نوع پوست ضروری است و این مطلب جایگزین مشاوره پزشکی نیست.

سوالات متداول

آیا استریا کاملا از بین می رود؟
خیر. ترک پوستی نوعی اسکار است و محو صد درصدی آن واقع بینانه نیست. اما بهبود چهل تا هفتاد درصدی در ظاهر، عمق و رنگ خطوط با پروتکل درست کاملا قابل دستیابی است.

بهترین زمان برای شروع درمان چه موقع است؟
هر چه ترک تازه تر و قرمزتر باشد، پاسخ بهتر است. فاصله چند ماه تا یک سال پس از ظهور خطوط، بهترین پنجره درمانی محسوب می شود.

درمان ترک پوستی درد دارد؟
با کرم بی حسی موضعی، بیشتر بیماران احساس گرما و سوزش خفیف را گزارش می کنند. شدت آن به روش انتخابی و آستانه تحمل فرد بستگی دارد.

آیا در دوران بارداری یا شیردهی می توان درمان را انجام داد؟
روش های دستگاهی مانند لیزر و آر اف در بارداری توصیه نمی شوند. معمولا توصیه می شود درمان به بعد از زایمان و پایان دوره شیردهی موکول شود.

استرچ مارک مردان با زنان فرق دارد؟
محل بروز متفاوت است؛ در مردان بیشتر روی بازو، کمر و زیر بغل دیده می شود. اصول درمان یکسان است، اما ضخامت بیشتر پوست مردان گاهی به تنظیم انرژی متفاوت نیاز دارد.

بعد از لیزر چند روز باید مرخصی بگیرم؟
در میکرونیدلینگ و آر اف معمولا یک تا دو روز کافی است. در لیزر فرکشنال CO2 بسته به شدت جلسه، سه تا هفت روز قرمزی و پوسته ریزی طبیعی است.