برای جابه‌جایی بیمار سنگین یا کاملاً وابسته، کدام تجهیزات کمکی مناسب‌ترند؟

وقتی بیمار هنوز می‌تواند روی پاهایش بایستد یا بخشی از وزنش را تحمل کند، معمولاً گزینه‌های مختلفی برای کمک به جابه‌جایی وجود دارد. اما شرایط برای بیماری که سنگین است، کنترل کافی روی تنه و پاهایش ندارد یا برای انتقال کاملاً به مراقب وابسته است متفاوت می‌شود.

در این حالت، مسئله اصلی دیگر پیدا کردن «روش بهتر برای بلند کردن با دست» نیست. باید وسیله‌ای انتخاب شود که بخش اصلی نیروی جابه‌جایی را از بدن مراقب بگیرد.

این تفاوت مهم است، چون هر وسیله‌ای که با عنوان وسیله انتقال فروخته می‌شود برای یک بیمار کاملاً وابسته مناسب نیست. تخته انتقال، کمربند جابه‌جایی، دستگاه کمک به ایستادن و بالابر بیمار هرکدام برای شرایط متفاوتی ساخته شده‌اند.

HSE بریتانیا نیز تأکید می‌کند نوع تجهیزات جابه‌جایی باید بر اساس میزان وابستگی و نیازهای همان فرد انتخاب شود و وسایلی مانند بالابر، اسلینگ، ملحفه لغزنده، تخته انتقال و تجهیزات مخصوص افراد سنگین کاربردهای متفاوتی دارند.

برای بیماری که اصلاً نمی‌تواند وزن خود را تحمل کند: بالابر بیمار

اگر بیمار نمی‌تواند بایستد، زانوهایش تحمل وزن ندارند یا هنگام انتقال تقریباً هیچ مشارکتی ندارد، معمولاً یکی از مهم‌ترین گزینه‌ها بالابر بیمار یا Patient Lift است.

در این سیستم، بیمار داخل اسلینگ یا جلیقه قرار می‌گیرد و دستگاه وزن بدن را تحمل می‌کند. به این ترتیب مراقب مجبور نیست بیمار را از زیر بغل یا تنه بلند کند.

راهنمای Safe Patient Handling وزارت امور کهنه‌سربازان آمریکا، بالابرهای بیمار را از تجهیزات اصلی برای بیماران با وابستگی بالا معرفی می‌کند. این تجهیزات می‌توانند برای انتقال از تخت به صندلی، جابه‌جایی برای توالت و حمام، بلند کردن فرد بعد از افتادن و بعضی کارهای تغییر وضعیت استفاده شوند.

برای بیمار کاملاً وابسته، این نوع بالابر معمولاً انتخاب مناسب‌تری نسبت به تجهیزات کمک به ایستادن است، زیرا برای استفاده از آن لازم نیست بیمار بتواند وزن قابل توجهی را روی پاهای خود تحمل کند.

بالابر بیمار متحرک یا بالابر سقفی؛ کدام بهتر است؟

بالابر بیمار می‌تواند به شکل زمینی و متحرک یا سقفی باشد.

بالابر بیمار متحرک معمولاً دارای پایه چرخ‌دار است و می‌توان آن را بین اتاق‌ها یا نقاط مختلف خانه حرکت داد. در محیط منزل این قابلیت اهمیت زیادی دارد، چون برای نصب دستگاه نیازی به ایجاد ریل روی سقف نیست.

در مقابل، بالابر بیمار سقفی روی یک مسیر ثابت حرکت می‌کند. یکی از مزیت‌های آن این است که مراقب لازم نیست هم‌زمان با معلق بودن بیمار، پایه یک دستگاه نسبتاً بزرگ را روی زمین حرکت دهد.

مطالعه‌ای که در مجموعه NIOSH منتشر شده، نشان داده کارکنانی که به بالابرهای سقفی دسترسی داشتند، استفاده و پذیرش بهتری از سیستم بالابر گزارش کرده‌اند و در آن مطالعه درد کمر و شانه نیز در این گروه کمتر گزارش شده است.

با این حال، در خانه انتخاب بین این دو فقط به عملکرد دستگاه بستگی ندارد. امکان نصب ریل، مسیر حرکت، محل قرار گرفتن تخت، فضای اتاق و حتی اینکه بیمار باید بین چه نقاطی منتقل شود، روی انتخاب اثر می‌گذارد.

اگر بیمار سنگین است، ظرفیت وزنی دستگاه یک عدد فرعی نیست

در بیمارانی با وزن بالا، صرف اینکه دستگاه «بالابر بیمار» باشد کافی نیست.

بالابر، اسلینگ، تخت، ویلچر و حتی تجهیزات حمام و سرویس بهداشتی باید ظرفیت متناسب با وزن فرد داشته باشند. دستورالعمل NIOSH برای جابه‌جایی بیماران با وزن بالا نیز تأکید می‌کند تجهیز مورد استفاده باید ظرفیت وزنی لازم را داشته باشد و برای بیماران سنگین از تجهیزات باریاتریک متناسب استفاده شود.

ابعاد اسلینگ، عرض صندلی، عرض پایه بالابر، فضای اطراف تخت و امکان عبور دستگاه از درها نیز مهم‌اند. ممکن است یک بالابر از نظر قدرت تحمل وزن کافی باشد اما در فضای خانه نتوان آن را به‌راحتی کنار تخت یا داخل سرویس بهداشتی قرار داد.

بنابراین برای بیمار سنگین باید به «کل مسیر انتقال» نگاه کرد، نه فقط مشخصات موتور بالابر.

برای سرویس بهداشتی: تجهیزی لازم است که با کار توالت سازگار باشد

رفتن به سرویس بهداشتی یکی از پیچیده‌ترین انتقال‌ها برای بیمار کاملاً وابسته است؛ چون علاوه بر جابه‌جایی، دسترسی به لباس و انجام مراقبت‌های بهداشتی نیز لازم است.

بعضی بالابرها نظیر بالابر سرویس بهداشتی برای این منظور طراحی شده‌اند و به کمک آنها می‌توانیم بیماران را به صورت نشسته به سرویس بهداشتی و حمام منتقل کنیم.

در بیمارانی که هنوز مقداری توان ایستادن دارند، ممکن است تجهیزاتی مانند بالابر ایستاده یا Sit-to-Stand Lift گزینه دیگری باشند. این دستگاه فرد را با حمایت از تنه به وضعیت ایستاده می‌رساند و در بعضی مدل‌ها دسترسی برای لباس و مراقبت بهداشتی آسان‌تر می‌شود.

اما یک محدودیت اساسی وجود دارد: این دستگاه برای بیمار کاملاً وابسته مناسب نیست.

راهنمای VA تصریح می‌کند بالابر Sit-to-Stand برای بیمارانی است که می‌توانند در انتقال مشارکت کنند و مقداری توان تحمل وزن دارند. همین منبع دستگاه‌های کمک به ایستادن را برای انتقال میان تخت، ویلچر، صندلی و توالت و برخی مراقبت‌های بهداشتی مناسب می‌داند.

پس اگر بیمار توان تحمل وزن ندارد، صرف اینکه Sit-to-Stand کوچک‌تر یا استفاده از آن در سرویس آسان‌تر است، دلیل مناسبی برای انتخاب آن نیست.

برای انتقال تخت به برانکارد یا سطح هم‌ارتفاع: لازم نیست بیمار همیشه بلند شود

همه انتقال‌ها از نوع بلند کردن عمودی نیستند.

گاهی بیمار باید از تخت به برانکارد یا سطحی تقریباً هم‌ارتفاع منتقل شود. در این حالت می‌توان از وسایلی استفاده کرد که انتقال جانبی را آسان‌تر می‌کنند.

ملحفه‌های لغزنده، وسایل کاهش اصطکاک و برخی سیستم‌های مخصوص انتقال جانبی کمک می‌کنند بیمار به‌جای بلند شدن، با نیروی کمتری روی سطح جابه‌جا شود.

HSE نیز Slide Sheet و Transfer Board را در میان تجهیزات جابه‌جایی معرفی می‌کند. اما تخته انتقال نباید با بالابر کامل اشتباه گرفته شود Transfer Board. معمولاً برای فردی مناسب‌تر است که بتواند بخشی از حرکت و کنترل بدن خود را انجام دهد.

برای یک بیمار کاملاً وابسته و سنگین، تجهیزات انتقال جانبی با کاهش اصطکاک یا سیستم‌های مکانیکی معمولاً باید متناسب با شرایط فرد ارزیابی شوند.

برای بالا کشیدن بیمار در تخت: بالابر تنها گزینه نیست

یکی از کارهایی که فشار زیادی به مراقب وارد می‌کند، بالا کشیدن بیماری است که به سمت پایین تخت سر خورده است.

در چنین شرایطی شاید انتقال کامل با بالابر لازم نباشد. بسته به وضعیت بیمار، ملحفه لغزنده، سیستم تغییر وضعیت یا اسلینگ مخصوص Repositioning می‌تواند کمک کند.

برخی بالابرهای سقفی نیز با اسلینگ مناسب می‌توانند برای تغییر موقعیت بیمار در تخت استفاده شوند. راهنمای VA اشاره می‌کند که بالابر بیمار با انواع مختلف اسلینگ می‌تواند علاوه بر انتقال، برای repositioning و برخی فعالیت‌های مراقبتی دیگر نیز کاربرد داشته باشد.

این نکته مهم است، چون تجهیزات باید بر اساس «کار» انتخاب شوند. وسیله‌ای که برای تخت به ویلچر مناسب است، الزاماً بهترین راه برای هر بار بالا کشیدن بیمار در تخت نیست.

اگر بیمار روی زمین افتاده است چه؟

بلند کردن بیمار سنگین از روی زمین با دست یکی از موقعیت‌هایی است که می‌تواند فشار بسیار زیادی به مراقب وارد کند.

برای چنین شرایطی، بعضی بالابرهای متحرک یا بالابرهای مخصوص بلند کردن فرد از زمین طراحی شده‌اند. HSE نیز بالابر مخصوص فرد زمین‌خورده و بالشتک‌های بالابر را در میان تجهیزات قابل استفاده برای این سناریو ذکر می‌کند.

اما اگر سقوط با درد شدید، ضربه به سر، تغییر هوشیاری یا احتمال آسیب استخوان و ستون فقرات همراه باشد، قبل از جابه‌جایی باید وضعیت پزشکی فرد ارزیابی شود؛ بلند کردن سریع بیمار در چنین شرایطی همیشه تصمیم درستی نیست.

اسلینگ یا جلیقه به اندازه خود بالابر اهمیت دارد

گاهی تمام توجه خانواده روی مدل بالابر بیمار متمرکز می‌شود، در حالی که اسلینگ نقطه تماس واقعی دستگاه با بدن بیمار است.

اسلینگ‌ها از نظر اندازه، میزان حمایت از سر و تنه و کاربرد متفاوت‌اند. انواع مخصوص انتقال عمومی، توالت، قطع عضو، تغییر وضعیت و کاربردهای دیگر وجود دارند. راهنمای VA نیز به تنوع اسلینگ‌ها بر اساس اندازه، وضعیت جسمی و نوع انتقال اشاره می‌کند.

اسلینگ نامناسب ممکن است باعث وضعیت بد بدن، احساس ناامنی یا حتی خطر لغزش شود. بنابراین انتخاب آن باید براساس وزن، ابعاد بدن، کنترل سر و تنه و نوع انتقال انجام شود، نه فقط بر اساس اینکه «به قلاب بالابر وصل می‌شود».

پس برای بیمار سنگین یا کاملاً وابسته، بهترین وسیله کدام است؟

اگر بیمار کاملاً وابسته و فاقد توان تحمل وزن است، بالابر بیمار معمولاً یکی از اصلی‌ترین گزینه‌هایی است که باید بررسی شود. برای فردی که هنوز می‌تواند بخشی از وزن را تحمل کند، ممکن است Sit-to-Stand مناسب‌تر باشد. برای جابه‌جایی داخل تخت، تجهیزات کاهش اصطکاک و تغییر وضعیت اهمیت بیشتری دارند و برای انتقال جانبی نیز ابزارهای مخصوص همان حرکت کاربردی‌ترند.

در بیمار سنگین، علاوه بر این موارد باید ظرفیت وزنی، ابعاد تجهیزات، اسلینگ، عرض مسیرها و فضای واقعی خانه نیز بررسی شود.

در واقع بهتر است سؤال «کدام بالابر قوی‌تر است؟» را به سؤال دقیق‌تری تبدیل کنیم:

بیمار در کدام حرکات به کمک نیاز دارد و در هر حرکت چه مقدار از وزن و کنترل بدنش را می‌تواند خودش تأمین کند؟

پاسخ به همین دو سؤال معمولاً انتخاب تجهیزات را بسیار روشن‌تر می‌کند.

مجموعه رونیا طب تولیدکننده محصولات توانبخشی و انواع بالابر بیمار است. اگر بیمار شما وزن بالایی دارد، قادر به ایستادن نیست یا برای انتقال‌های روزانه کاملاً به مراقب وابسته شده است، می‌توانید برای بررسی شرایط بیمار، فضای منزل و انتخاب نوع مناسب بالابر و تجهیزات جابه‌جایی از مشاوره رایگان کارشناسان رونیا طب استفاده کنید.